We zitten op dit moment in het pierenbad van emoties. We weten namelijk wat een emotie is en dat is een begin. Door te kijken waar een emotie vandaan komt, klimmen we op het stuk tussen het pierenbad en het daadwerkelijke zwembad en gooien we onszelf in het diepe. 

Voordat een emotie een emotie is, doorloop je drie stappen: de situatie, jouw perceptie en je waardeoordeel. In een mooi overzichtje zoals hieronder ziet het er simpel uit, maar in de praktijk kan je er razendsnel en onopgemerkt doorheen schieten. 

Een emotie is de uitwerking van hoe jij de huidige situatie waarneemt en beoordeelt. Dit is per persoon anders en kan je met enige oefening zelf bepalen.

 

Situatie

Een emotie is altijd een reactie op een situatie of gebeurtenis. Deze situatie kan ook ingebeeld zijn, zoals een gedachte of een herinnering. Als je bijvoorbeeld terugdenkt aan dat concert waar je geweest bent, of vooruit denkt aan de presentatie die je moet geven kan dat een emotie opwekken. 

Perceptie

Jij bent de hoofdpersoon in jouw leven, dus het is heel logisch dat de manier hoe jij een situatie interpreteert volgens jou de enige optie is. De perceptie is de selectieve aandacht die jij op dit moment geeft. Als wij samen langs een zwembad lopen zie ik misschien vooral de glijbaan omdat ik van een beetje actie hou. Jij zou bijvoorbeeld meteen de goede plekjes om te zonnen spotten omdat je graag met een boek in de zon wilt liggen. 

Waardeoordeel

Nadat je een een situatie door het venster van jouw wereld hebt waargenomen, bedenk je wat je hiervan vindt, je geeft de situatie een betekenis. Dit gaat meestal razendsnel en zonder dat je het doorhebt. Bij het zwembad kan dat bij jou een gevoel van ontspanning opwekken of gedachtes aan vakantie. Misschien registreer ik bij een zwembad wel gevaar, omdat ik ooit een keer bijna verdronken ben en dat nog niet heb verwerkt. Jouw perceptie van de wereld komt voort uit eerdere ervaringen en gaat op het moment zelf volledig automatisch over in een waardeoordeel als je er niet bewust bij stilstaat.

Emotie

Jouw waardeoordeel kan positief of negatief zijn. Dit wordt omgezet in een emotie. Hoe heftig deze emotie is hangt af van jouw verwachtingen. Hoe groter het verschil tussen jouw verwachtingen en de werkelijkheid, des te intenser de emotie. Verwacht je niet zo veel van een concert en is het matig, zal dat geen heftige emotie opwekken. Maar verwacht je dat het verschrikkelijk gaat worden en het is matig, kan dat een redelijk sterke positieve emotie opwekken. Welke emotie dat is, ligt aan de manier hoe je de stappen doorloopt.

Eén situatie, zes emoties

Eén situatie kan heel veel verschillende emoties opwekken, afhankelijk van hoe je de situatie ziet en beoordeelt. In het schema hieronder zie je dat dezelfde potentiële situatie via een andere perceptie en waardeoordeel tot zes verschillende emoties kan leiden. Hierbij heb ik in het kader van het voorbeeld gekozen voor twee verschillende opties per categorie. In realiteit kunnen dat er natuurlijk veel meer zijn, wat tot nog meer verschillende emoties per situatie kan zorgen. 

Situatie

Het concert van een nieuwe artiest waar een vriend je mee naartoe neemt is de situatie. Je kan er voor kiezen om wel of niet te gaan. 

Perceptie

Waar leg je de aandacht op in dit geval? Je kan het waarnemen als een nieuwe ervaring, je gaat namelijk naar een artiest die je nog niet kent en nog nooit gezien hebt, of je kan de situatie bekijken als een avond die je met een vriend kan doorbrengen.

Waardeoordeel

Dit is wat je daadwerkelijk van de avond vond ten opzichte van wat je ervan verwachtte. Jouw perceptie van de avond heeft hier invloed op. Als je meer gericht bent op de nieuwe artiest, zal hoe goed het optreden was een grote invloed op de avond hebben. Ben je meer gericht op een avond met een vriend zal zijn gezelschap een groter aandeel in de emotie hebben. 

Emotie

Jouw gevoel is de optelsom van de situatie, jouw perceptie en jouw waardeoordeel. Elke verschillende combinatie leidt tot een ander gevoel.